• 23/07/2024
  • Hoşgeldiniz

Bilişsel gelişimin ergenliğe etkisi nedir?

Prof. Dr. Emine Zinnur Kılıç - Çocuk- Ergen ve Erişkin Psikiyatristi

Bilişsel gelişim dediğimizde genel olarak düşünme becerileri ile ilgili gelişimden söz ediyoruz, ama biraz açmak lazım. Düşünce becerileri dediğimizde; bunun içine kavramlar oluşturma, plan yapma, düşünerek adım adım problem çözme, geleceği ön görebilme, buna yönelik kendi adımlarını ayarlayabilme, kendi adımlarını düşünceleriyle yönetebilme gibi birçok beceri giriyor. Bilişsel beceriler, insanın hayatta hayvanlardan farklı olarak var olabilmesini sağlayan, kendi uyumunu en iyi düzeyde yapabilmesini sağlayan becerilerdir. Yani insan hayvanlardan farklı olarak ana bağlı değildir. Birisi size bir davranışta bulunduğunda hemen ona tepki göstermezsiniz, düşünerek en doğru davranışın ne olduğuna karar vererek tepki gösterirsiniz. İşte burada da en basit noktalarda bile bilişsel sistem devreye girer ve insan davranışlarını böylece o anlık tepkilerle değil uzun dönemli hedeflerini göz önünde tutarak ayarlayabilir hale gelir. Ergenlik döneminde bilişsel gelişimde çok önemli bir değişiklik oluyor. Çünkü soyut düşünce becerisi gelişiyor. Daha önceleri her şeyi somut olarak anlayan çocuk, ergenlikle birlikte artık kavramlar düzeyinde düşünebilmeye başlıyor. İdeali planlamaya başlıyor, kafasında ideal fikri ve kendi değer yargılarını oluşturabilir hale geliyor, kuralları sorgulayabiliyor ve bu kurallar üzerinde fikir yürütebiliyor, tartışabiliyor. Kendisi olarak karşıdakilerin görüşünü daha iyi anlayabiliyor ve her iki farklı görüşünde karşısında ve yanında olarak tartışabilir hale geliyor. Birçok kavramı doğruları, yanlışları yeni baştan sorguluyor gibi ergenlik dönemine başlayan çocuklar. Aslında bu düşünce becerisinin gelişmesi çok da faydalı bir şey... Yani bu bazen bir miktar tartışmalara neden oluyor, ama bir yandan da bu sorgulamalar ergenin beyninde bilişsel becerilerinin gelişiminin bir göstergesi. Çünkü bunun sonucunda kendi değerler sistemini oluşturarak çıkıyor. Bağımsız bir erişkin olmanın en önemli göstergelerinden biri de bireyin kendi değerler sistemini oluşturması ve bunlara dayanarak kendi davranışlarını düzenleyebilir hale gelmesi. Bu yüzden de bilişsel gelişim süreci desteklenmesi gereken bir süreçtir. Ergenler bu tartışmalar sırasında bazen duygusal olabiliyorlar ama yine de erişkinlerin onlara onların düşüncelerini toparlamaları ve geliştirmeleri için yardımcı olmaları lazımdır. Bilişsel gelişim sürecinde özellikle anne babanın ergenin fikirlerini merak etmesi, dinlemeye açık olması ve fikirleri uygun bir şekilde anlatabilmesi için fırsat tanıması önemlidir. Eğer anne baba her zaman ‘’sen anlamazsın’’, ‘’sen bilemezsin’’ gibi tonda olursa ergen bilişsel gelişim anlamında sekteye uğrar. Ergenin fikrini küçümsemek, aşağılamak, alay etmek de bu süreci sekteye uğratıyor. Onun için ergenlerin fikirlerinin önemli, değerli olduğu ve bunlar üzerinde durulduğu, düşünüldüğü, ailecek verilecek kararlarda bu fikirlerin yerinin olduğu mesajının verilmesi gereklidir.



Evde bir ergen varsa tabii ki bu evdeki herkesi etkiliyor. Ergenin her şeyi bazen yeni baştan sorgulamaya başlaması, heyecanlanması, duygusal yaklaşımları evdeki diğer kişilerin anne babaların olduğu gibi kardeşlerin içinde de duygusal coşkuyu arttırıyor. Bazen bu yüzden ergenlerin olduğu evler daha [...]

Daha Fazla

Anne babalık kolay bir iş değildir ve hiçbir zaman mükemmel yapılması gereken bir iş de değildir. Aslında çok zevkli ve keyifli bir iştir, bunun keyfini çıkarmayı anne babaların öğrenmesi gerekir. Büyüyen bir çocuğu izlemek hakikatten çok zevklidir. Birey oluşunu izlemek, sizinle düşüncelerini payla [...]

Daha Fazla

Ebeveynler arasında ilişki tabii ki ergenler için çok önemli. Ebeveynler arasında eğer çatışmalı bir ilişki varsa; bu dönemde özellikle kızlar bu çatışmalı ilişkilerden çok etkileniyorlar. Çalışmalar gösteriyor ki; ebeveynler arasındaki ağır çatışmalar kızlarda depresyon ve anksiyete bozuklukları t [...]

Daha Fazla

Aslında ergenliği abartmıyoruz. Çünkü hayat boyu kalıcı olan birçok becerinin, kuralın, değişimin olduğu bir dönem ergenlik. Bebek bakımı ne kadar önemliyse, bebeklere doğru yaklaşmak, doğru uyaranlar vermek önemliyse, ergenlikte böyle bir dönem. Bize göre ergenlik hem fiziksel gelişim hem de ruhsal [...]

Daha Fazla

Bilişsel gelişim dediğimizde genel olarak düşünme becerileri ile ilgili gelişimden söz ediyoruz, ama biraz açmak lazım. Düşünce becerileri dediğimizde; bunun içine kavramlar oluşturma, plan yapma, düşünerek adım adım problem çözme, geleceği ön görebilme, buna yönelik kendi adımlarını ayarlayabilme, [...]

Daha Fazla

Çocukların ergenliğe hazırlanması mümkün. En azından fiziksel değişikliklerin neler olabileceği ve nasıl olabileceği ile ilgili önceden çocuklara eğitim verilmesi gerekiyor. Bu büyük ölçüde okullarda yapılıyor zaten. Ergenlikte cinsel gelişim çok önemli bir değişiklik çocuklar için. Bununla ilgili h [...]

Daha Fazla

Ergenlikte 3 tür sorunla karşılaşıyoruz diyebilirim. Birincisi; zaten çocuklukta var olan sorunların ergenlikte şekil değiştirmiş halidir, devamıdır. Bunlar çocuklukta görülen ruhsal problemler olabilir, dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu ya da kaygı bozukluğu gibi tabloların ergenlikte devam [...]

Daha Fazla

Anne babaların farklı doğruları, farklı tutumları olabilir. Ancak çocukla ilgili kararlar verilirken ortak bir karar verip, her iki tarafında buna uyması en uygunudur. Bu kararlar doğrultusunda çocuğun yanında yapılacak tartışmalar ergenin kendi kendini sorgulamasına ve suçlamasına neden olabilir. B [...]

Daha Fazla

Ergenlik, ergenlerin çoğu için bir çatışma dönemi değil aslında. Ergenliğin çatışma dönemi olduğuna dair söylemleri genel toplumda yapılan araştırmalar doğrulamıyor, ama ergenlerin üçte biri kadarı bu dönemi biraz daha fırtınalı geçiriyorlar. Bu oldukça büyük bir oran, yüzde otuzu aileleriyle, çevre [...]

Daha Fazla